Citizen’s Guide on Search, Seizure, and Arrest (Popular Version in Filipino Language) Gabay at Protokol ukol sa Pagsisiyasat at Paghahalughog sa mga bahay at gusali, at ukol sa mga Aresto

tap the play arrow (if on mobile device, click “Listen in browser”) on the soundcloud pod below to play an OPM here…

Citizen’s Guide on Search, Seizure, and Arrest

(Popular version in the Filipino language) Gabay at Protokol ukol sa

 Pagsisiyasat at Paghalughog sa mga bahay at gusali, at ukol sa mga Aresto

(Tala: Maaaring hingin sa blog admin ang bahagi ng talakayan ukol sa “Pinag-usapang protokol sa opisina/ mga kasamahan sa bahay” sa pamamagitan ng pagkontak sa blog admin)

UNANG BAHAGI: PAGSISIYASAT AT PAGHALUGHOG (SEARCH) :

UKOL SA MGA GUSTONG PUMASOK SA GUSALI/ BAHAY

UPANG MAGHALUGHOG

I.KUNG WALANG SEARCH WARRANT

   Kung walang utos-paghalughog mula sa hukom o search warrant ang nais pumasok sa gusali/ bahay, hindi ito maaaring payagan pumasok. Kung walang search warrant, kailangan ihayag nang malinaw ang pagtutol at hwag papasukin: Kapag hindi inihayag ang pagtutol at pinapasok ang mga ito, maaaring sabihing naging “consensual search” ang nangyari at magiging ligal ito. (Halimbawa, ang mga tokhang ay mga warrantless searches, kapag hindi inihayag ang pagtutol at pinapasok nang walang pagtutol, ay maaaring sabihing naging “consensual search” — kaya’t ihayag ang pagtutol ngunit huwag maging pisikal, huwag gumamit ng dahas o pisikal na pagpiglas ngunit ilinaw ang pagsaad ng pagtutol.)

     Magalang na sabihan ang mga gustong pumasok na hindi sila maaaring pumasok sa gusali/ bahay sa dahilang panseguridad at kung maaari ay bumalik na lamang sila kung meron silang awtorisasyon tulad ng search warrant.

     Kung magpumilit ang mga gustong pumasok, at sila ay mga pulis o alagad ng pulis, ito ang mga protokol:

                                                  A.UNANG PROTOKOL:

1.Tumawag kaagad sa may-ari o administrador ng gusali/ bahay, sa lupong panseguridad, at sa manananggol.

 2.(Gawin ang: Pinag-usapang protokol sa opisina / mga kasamahan sa bahay, at iba pa)  – – – – – – – –

  Ipakilala ang inyong sarili, itanong at itala ang pangalan, ranggo, at opisina at yunit na kinabibilangan ng mga gustong pumasok at maghalughog, hinging makita ang kanilang mga I.D., hwag sila papapasukin.

3. Sabihan na maghintay  nang sandali dahil parating na ang may-ari at / administrador ng gusali/ bahay.

                                                 B.IKALAWANG PROTOKOL

1.Kung magpumilit pa rin ay ilahad nang malinaw ang sumusunod: “Hindi kami  pumapayag sa inyong gagawing paghalughog. “ Kung walang panganib sa iyong buhay ay sabihan sila na kelangan pumirma sila sa inyong logbook. Isulat muna sa logbook ang nasabing di-pagpayag (“Hindi kami pumapayag sa inyong gagawing paghalughog.”) at pirmahan ito, ilagay ang oras at petsa. Gumawa ng isa pang entry na : Mga pumasok sa gusali (ilagay ang petsa at oras) at papirmahan sa kanila.

2. (Gawin ang: Pinag-usapang protokol sa opisina/ mga kasamahan sa bahay, at iba pa)  – – – – – – – –

  Hwag maging pisikal (Gawin ang: Pinag-usapang protokol sa opisina/ mga kasamahan sa bahay, at iba pa) 

II.WALANG SEARCH WARRANT NGUNIT MAY ARREST WARRANT, O MAY KRIMEN NA NAGANAP AT PAGTUGIS, O MAY KAALAMAN NA NAGAGANAP NA KRIMEN SA LOOB NG GUSALI / BAHAY (Probable Cause)

     Maaari lamang magsiyasat at maghalughog nang walang kautusan sa paghalughog (search without a warrant) sa mga sumusunod na insidente:

     A.May arrest warrant: Kung may arrest warrant, at isinasaad ng awtorisadong pulis na nasa loob ng gusali/ bahay ang taong pinangalanan sa arrest warrant, at kelangang ihain ang arrest warrant sa taong ito: Maaring pumasok ang awtorisadong pulis NGUNIT para lang sa pakay na paghain ng arrest warrant at pag-aresto, at maaari lang gumawa ng pagsiyasat sa pagkapkap sa inaaresto at pagsiyasat sa abot-kamay na paligid o isang dipang paligid ng aarestuhin (ito ang tinatawag na search incident to a lawful arrest), ngunit hindi maaaring magsiyasat sa buong gusali/ bahay.

        Gawin ang UNANG PROTOKOL.

       Hintayin dumating ang may-ari o administrador ng gusali/ bahay, ang lupong panseguridad, at ang abogado.

        (Gawin ang pinag-usapang protokol sa opisina/ mga kasamahan sa bahay, at iba pa)  – – – – – – – – –

     B.”Hot pursuit” : Kung may krimen na kasalukuyang nagaganap, at ang suspek ay pumasok sa loob ng gusali/ bahay at isinaad ng awtorisadong pulis na ang tinutugis ay nasa loob ng gusali/ bahay (hot pursuit) maaring  pumasok ang awtorisadong pulis upang ituloy ang pagtugis,  at sa pag-aresto ay gumawa ng pagsiyasat sa pagkapkap sa inaaresto at pagsiyasat sa abot-kamay na paligid o isang dipang paligid ng aarestuhin (ito ang isa pang uri ng  search incident to a lawful arrest), ngunit hindi maaaring magsiyasat sa buong gusali/ bahay.

        Gawin ang UNANG PROTOKOL.

       Hintayin dumating ang may-ari o administrador ng gusali/ bahay, ang lupong panseguridad, at ang abogado.

      (Gawin ang pinag-usapang protokol sa opisina/ mga kasamahan sa bahay, at iba pa)  – – – – – – – – –

     K.”Probable cause” :  Kung may “probable cause” na ang ibig sabihin ay mayroong bagay na nakita/naririnig/naamoy/nasisilip sa loob ng gusali/ bahay ang mga awtorisadong pulis  na nagsasaad na may krimen na kasalukuyang nagaganap sa loob ng gusali — halimbawa, mga malagim na sigawan o paghingi ng saklolo, o mga putukan na galing sa baril, atbp., maaari silang pumasok upang imbestigahin kung may krimen na nangyayari sa loob ng gusali/ bahay.

     Gawin ang UNANG PROTOKOL.

     Hintayin dumating ang may-ari o administrador ng gusali/ bahay, ang lupong panseguridad, at ang abogado.

   (Gawin ang pinag-usapang protokol sa opisina/ mga kasamahan sa bahay, at iba pa)  – – – – – – – – –

   D.Labas sa mga insidenteng nabanggit, hindi maaaring papasukin sa gusali/ bahay ang sinumang gustong magsiyasat at maghalughog nang walang kautusang panghalughog mula sa hukom (search warrant)

III.KUNG MAYROONG SEARCH WARRANT.

      Kung may search warrant na dala ang mga awtoridadong pulis, huwag muna papasukin hangga’t hindi nababasa ang search warrant. Tingnan nang mabuti ang search warrant: Ang itsura ng Search Warrant ay nakapaskil sa ibaba ng talang ito.  

      A.Kelangan ay:

     1.Pirmado ito ng judge.

        (humingi ng pagkakataon at panahon para mapatunay na pirmado ito ng judge sa pamamagitan ng pagtawag sa  may-ari/ administrador ng gusali/ bahay, lupong panseguridad, at mananananggol, at paghintay sa kanilang pagdating; hwag muna papasukin ang sinuman sa gusali/ bahay)

     2.Hindi ito luma:

       Ito ay bago at may epekto pa: Na ang ibig sabihin ay ang petsa nito ay hindi lagpas ng sampung araw na ang nakararaan. Kung higit sampung araw na ang nakararaan nang ito’y pirmahan ng judge, ito ay wala nang epekto. Halimbawa, kung ang petsa ngayon ay Pebrero 15, 2021, araw na inihain ang search warrant, kelangan ang petsa nito sa pinakaluma ay Pebrero 5, 2021. Kapag mas luma ito sa Pebrero 5, 2021, ito ay wala nang epekto para sa Pebrero 15, 2021 pasulong.

     3.Nakasaad ang pangalan ng hukuman (court);

     4.Nakasaad ang tiyak na address: Halimbawa, numero ng bahay o numero ng  kwarto, ang pangalan ng gusali kung gusali, ang kalsada, ang baranggay o distrito, ang lungsod at rehiyon.

   5.Isang krimen lamang ang nakasaad;

   6.Nakalista at naisalarawan nang tiyak kung anong mga bagay ang hinahanap, at partikular ang pagsalarawan. Hindi valido kung ang nakasulat ay masyadong pangkalahatan tulad ng “baril” o “drugs” o “subversive documents” etc.. Kelangan nakasaad, halimbawa, ang uri ng baril, kalibre ng baril, at ilan; o ang pangalan ng  drugs at kung ilan o gaano kadami. Pangalawa, kelangan ay kontrabando /iligal na bagay o kaya ay bagay na ginamit sa krimen ang hinahanap. Kung ang nakasulat ay “subversive documents”, hindi valido. Ngunit kung sa Pamantasan o paaralan, kahit na kung nakasulat nang partikular ang titulo ng babasahin o video o pelikula o anumang materyal, bilang pakay ng search warrant, sa isang pamantasan o paaralan kung saan may academic freedom na basahin o panoorin ang anumang materyal na pinag-aaralan, hindi valido ang search warrant.

   7.Sa araw lamang (daytime) maaaring ihain ang search warrant. Kung inihahain ito sa gabi, kelangang may kalakip na salaysay (affidavit) na nagsasaad na ang hinahanap na kontrabando o bagay na ginamit sa krimen ay hawak ng isang tao na nasa loob ng gusali/ bahay, o kaya naman isang salaysay na ang kontrabando ay kasalukuyang nasa loob ng gusali/ bahay, at ito ay nakasulat din sa mismong search warrant. Kung walang ganitong salaysay, at walang ganitong nakasulat sa search warrant (parehong kondisyon ang kelangan) ay hindi valido ang search warrant.

B.ITSURA NG SEARCH WARRANT:

   (image derived from an original photo of a search warrant by ABS-CBN, used here non-commercially for academic purposes)

K.KUNG NATIYAK NA VALIDO ANG SEARCH WARRANT

    Gawin ang UNANG PROTOKOL.  Hintayin dumating ang may-ari/ administrador ng gusali/ bahay, ang lupong panseguridad, at mananananggol, at ipaubaya sa kanila ang paggawa sa tamang paraan nang pagtunghay sa pagpasok, pagsiyasat, at paghalughog (ang tamang paraan ay nakasaad sa Punto III.)

    (Gawin ang: Pinag-usapang protokol sa opisina/ mga kasamahan sa bahay, at iba pa) 

D.KUNG HINDI VALIDO ANG SEARCH WARRANT

     Gawin ang UNANG PROTOKOL at  ang: Pinag-usapang protokol sa opisina/ mga kasamahan sa bahay, at iba pa 

 III.TAMANG PARAAN NG PAGSIYASAT AT PAGHALUGHOG

A.Sa harap lamang ng administrador ng gusali/ bahay.

     1.Maaaring gawin ang pagsiyasat at paghalughog sa harap lamang ng may-ari at/o administrador ng gusali at/o ang mga itinalagang tumira rito (kung bahay) o itinilagang gumamit nito (kung gusali). Ibig sabihin ay aktwal at literal na nakikita at natutunghayan ng personal ng ng may-ari at/o administrador ng gusali at/o ang mga itinalagang tumira rito (kung bahay) o itinilagang gumamit nito (kung gusali) ang nangyayaring pagsisiyasat at paghahalughog.

     2.Hindi maaring magsiyasat at maghalughog sa isang silid o pasilyo o kompartamento kung walang nakamasid at nakatunghay na may-ari at/o administrador ng gusali at/o ang mga itinalagang tumira rito (kung bahay) o itinilagang gumamit nito (kung gusali).

    3.Anumang bagay na diumano ay nakita sa paghahalughog nang hindi natunghayan ng may-ari at/o administrador ng gusali at/o ang mga itinalagang tumira rito (kung bahay) o itinilagang gumamit nito (kung gusali) ay hindi maaaring tanggapin na lehitimo o valido at kailangang isaad ang pagtutol dito.

B.Sa sitwasyong nakapasok sa gusali/ bahay nang wala ang may-ari at/o administrador ng gusali at/o ang mga itinalagang tumira rito (kung bahay) o itinilagang gumamit nito (kung gusali)

      1.Hindi valido ang anumang paghalughog kung wala ang may-ari at/o administrador ng gusali at/o ang mga itinalagang tumira rito (kung bahay) o itinilagang gumamit nito (kung gusali)

      2.Sa sitwasyong nakapasok sa gusali nang wala ang may-ari at/o administrador ng gusali at/o ang mga itinalagang tumira rito (kung bahay) o itinilagang gumamit nito (kung gusali), kelangan ay may dalawang saksi o witness na may sapat na edad at kaalaman at nakatira sa parehong baranggay ang nakatunghay habang ginagawa ang paghalughog.

       3. Ang ibig sabihin ay sa bawat silid o pasilyo o kompartamento na hinahalughog, kelangan ay nakikita ito ng nasabing dalawang saksi.

      4.Anumang bagay na diumano ay nakita sa paghahalughog nang hindi nabantayan ng nasabing dalawang saksi ay hindi maaaring tanggapin na lehitimo o valido at kailangang isaad ang pagtutol dito.

K.Huwag papayag na kunan ka ng larawan na nakatayo sa pinaghalughugan o kaya’y itinuturo ka ng isang tao , o may taong nagmumuwestra ng pagkilala sa iyo; huwag papayag na ilagay sa kamay mo ang isang bagay na kontrabando o isang bagay na ginamit sa krimen, at lalong hwag papayag na kunan ng larawan na nasa iyong kamay ang anuman sa nabanggit.   

IV. RESIBO

 A.Kapag natapos na ang paghahalughog, at kung may nakuha o nasamsam na anumang bagay ang mga awtorisadong pulis na naghalughog, kelangan magbigay sila ng detalyadong resibo. Hwag pipirma ng anumang resibo nang wala ang ang may-ari at/o administrador ng gusali/ bahay at ang lupong panseguridad at mananananggol.

B.Kung nagpupumilit na ipapirmahan sa iyo ang anumang resibo, gawin ang UNANG PROTOKOL. Kunan ng larawan ang listahan. Kung tutukan ng baril at ipapilit na pirmahan ang anumang dokumento, gawin ang : Pinag-usapang protokol sa opisina/ mga kasamahan sa bahay at iba pa – – –

K.Huwag papayag na kunan ka ng larawan na nakatayo sa pinaghalughugan o kaya’y itinuturo ka ng isang tao , o may taong nagmumuwestra ng pagkilala sa iyo; huwag papayag na ilagay sa kamay mo ang isang bagay na kontrabando o isang bagay na ginamit sa krimen, at lalong hwag papayag na kunan ng larawan na nasa iyong kamay ang anuman sa nabanggit.     

D.Para sa mga may-ari at/o administrador ng gusali at/o ang mga itinalagang tumira rito (kung bahay) o itinilagang gumamit nito (kung gusali), lupong panseguridad na pipirma sa resibo:

     1.Suriin ang listahan. Kung merong anumang bagay na nakakadawit sa krimen (incriminating) sa listahan, hwag ito pirmahan at sabihin na ginagamit mo ang iyong karapatan na kumunsulta sa sariling personal na abogado at ang karapatan na hwag magsaad ng anumang salita, at hindi mo ito maaaring pirmahan nang hindi nakukumpleto ang iyong konsultasyon sa iyong personal na abogado.

   2.Kung walang anumang bagay na incriminating sa listahan, at kung ito ay wastong listahan ng mga bagay na nasamsam, maaari itong pirhaman sa dulo ng titik o letra ng salita ng huling bagay na nakatala. Tiyakin na walang mga patlang sa pagitan ng mga bagay na nakatala at / o sa pagitan ng pirma at mga nakatala.

  3.Lagyan ng slash o ekis ang lahat ng patlang sa listahan sa ibaba man o itaas ng iyong pirma at sa pagitan ng mga nakatala.

  4.Kunan ng larawan ang resibo pagkatapos itong mapirmahan.

K. Huwag papayag na kunan ka ng larawan na nakatayo sa pinaghalughugan o kaya’y itinuturo ka ng isang tao , o may taong nagmumuwestra ng pagkilala sa iyo; huwag papayag na ilagay sa kamay mo ang isang bagay na kontrabando o isang bagay na ginamit sa krimen, at lalong hwag papayag na kunan ng larawan na nasa iyong kamay ang anuman sa nabanggit.      

IKALAWANG BAHAGI: ARESTO (ARRESTS)

UKOL SA MGA PANDARAKIP O PANG-AARESTO

I.KUNG WALANG ARREST WARRANT

 A.Hindi maaaring dakpin, kunin, isama, bitbitin, o arestuhin ang sinuman ng walang kautusan mula sa hukom ng pang-aresto (arrest warrant), maliban na lang kung ang taong ito ay kasalukuyang gumagawa ng krimen sa harap ng nais mang-aresto.

B.Kung sinabihan na “Maaari ka bang sumama sa amin?”o kaparehong mga kataga, ito ay isang paanyaya o imbitasyon na maaaring tanggihan. Magalang na sabihin na “Hindi ho muna ngayon, kakausapin ko muna ang aking abogado”. Hwag sumama sa sinuman kung walang arrest warrant.

                                                 UNANG PROTOKOL

      Kung walang arrest warrant, at wala ka namang ginagawang krimen, huwag sumama sa sinumang nais kumuha sa iyo. Lumayo at pumunta sa mataong lugar at humingi ng tulong sa mga tao, sabihin na may gustong dumukot sa iyo, ibigay ang iyong pangalan, designasyon, at mga pangalan ng mga kasamahan mo, pakiusapan ang mga tao na ilabas ang mga mobile phones nila para kunan ang anumang mangyari, at tumawag agad sa inyong lupong panseguridad at/o mga kaanak, at sa mananananggol habang inoobserbahan ang mga gustong kumuha sa iyo at ang iyong paligid.

    Hintaying dumating ang inyong lupong panseguridad at/o mga kaanak, at sa mananananggol habang inoobserbahan at hwag maglalakad nang mag-isa habang hindi pa sila dumarating.

                                          IKALAWANG PROTOKOL

    Kung sapilitan ka nang dinarakip nang walang arrest warrant at walang malinaw na dahilan, humingi ng tulong sa mga tao sa paligid mo.

     Pagsabihan ang mga gustong kumuha sa iyo gamit ang malakas na tinig na “Ako si __________ (pangalan mo), estudyante  ako ng  _ _ _ _ _ (o empleyado ako ng _ _ _ _ ; guro ako ng _ _ _ _ ), bakit nyo ako pinipwersang kunin?”. Itanong nang mahinahon ang kanilang pangalan  at ano ang dahilan kung bakit ka dinarakip. Sabihin mo ang pangalan ng iyong mga kaanak.

      Huwag gumamit ng dahas at hwag maging pisikal sa pagpiglas  ngunit gumawa ng eksena tulad ng pagsigaw ng :  _ _ _  (… _ _ _ kunin ang mungkahing kataga sa tala sa: Pinag-usapang protokol sa opisina/ mga kasamahan sa bahay, at iba pa. )

      Kung walang arrest warrant at wala namang nararapat na dahilan sa pag-aresto tulad ng kasalukuyang paggawa ng krimen, huwag sumama nang kusa ngunit huwag gumamit ng dahas o pisikal na paglaban at patuloy na gumawa ng eksena sa pamamagitan ng pagsaad ng iyong pangalan at opisina sa malakas na tinig para marinig ng lahat, kung iligal ang pang-aaresto.

II.KUNG MAYROONG ARREST WARRANT

A.Kung valido ang arrest warrant: Suriin ang arrest warrant. Nakapaskil sa ibaba ng tala ang itsura ng arrest warrant. Tiyakin ang mga sumusunod:

   1.Kelangan pangalan mo ang nakalagay sa arrest warrant.

     Kung wala ang pangalan mo sa arrest warrant, hindi ito valido para arestuhin ka, at kahit sabihan ka na kasama ka sa mga John Doe o Jane Doe, ito ay hindi valido at maaaring hindi ka sumama.

     Kung mali ang spelling o kung mali ang middle name o middle initial, hindi ikaw ito. Ipagbigay-alam na hindi ikaw ito. Maaaring hindi ka sumama.

   2.Kelangan pirmado ito ng judge.

   3.Kelangan may krimen na nakasulat dito.

   4.Kelangan ay unipormado ang mga awtorisadong pulis na gumagawa ng aresto.

B.Itsura ng Arrest Warrant:

(image derived from an original photograph by ABS-CBN, used here non-commercially for academic purposes)

K.Kung may depekto ang arrest warrant: Kung ang isa man sa nakatala sa 1–4 sa itaas ay wala, may depekto ang pang-aaresto. Gawin ang UNANG PROTOKOL, at kung magpumilit, gawin ang : Pinag-usapang protokol sa opisina/ mga kasamahan sa opisina, at iba pa.

D.Paraan ng pang-aresto

   1.Ang sinumang inaaresto ay may mga sumusunod na karapatan:

      a.Ang sabihan sa wikang naiintindihan ng kanyang mga karapatan na nakatala sa mga sumusunod:

      b.Karapatan na huwag magbigay ng salaysay, huwag sumagot sa anumang    tanong, huwag pumirma sa anumang pahayag, huwag magsalita; may karapatan na tumanggi at huwag umamin sa anumang gawain at huwag piliting umamin, at huwag saktan o huwag takutin o duruin upang magsalita o sapilitang umamin.

      k.Karapatan na magkaroon ng sariling abogado na ikaw ang pumili. Kung wala kang maipambayad sa abogado, may karapatan kang bigyan ng mahusay at independyenteng abogado ng gobyerno.

      d.Karapatan na huwag isuko ang mga karapatang ito maliban na lamang kung papayag ka sa isang kasulatan na isuko ang mga ito sa harap ng isang abogado.

      e.Karapatan na gumamit ng telepono at tumawag sa iyong abogado o kaya ay mga kaanak.

   2.Itanong ang pangalan at ranggo ng mga umaaresto sa iyo at kung saan ka dadalhin. Igiit ang iyong karapatan na gumamit ng telepono. Tawagan ang iyong mga kaanak o abogado at mga kasapi ng lupon panseguridad ng iyong opisina.

   3.Huwag pumayag na piringan ang iyong mga mata.

   4.Huwag pumayag na patayuin o isama sa isang police lineup habang wala pa ang iyong abogado.Huwag pumayag na iprisinta ka sa media o iprisinta ka sa diumano’y nagreklamo o complainant. Huwag pumayag na kunan ka ng larawan habang may taong nagmumuwestra na itinuturo ka;  huwag papayag na ilagay sa kamay mo ang isang bagay na kontrabando o isang bagay na ginamit sa krimen, at lalong hwag papayag na kunan ng larawan na nasa iyong kamay ang anuman sa nabanggit

   5.Ang sinumang inaresto ay may karapatang magpyansa anumang oras at may karapatang makalaya kapag nakapagpyansa anumang oras.

12 pahina, ang copyright nito ay ipinamamahagi sa lahat (copyright is donated to the public) Digital Commons except as to the images

If the comment posted does not appear here, that's because COMMENTS WITH SEVERAL HYPERLINKS ARE DETAINED BY AKISMET AT THE SPAM FOLDER.

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.